• Archief Cees Rondèl

De loden verrader

DEN HELDER Men kent het verhaal van de loden verrader, het oude scheggebeeld dat toebehoort aan de familie Maduro op Curaçao en volgens oude traditie steeds door officieren of onderofficieren van bezoekende Nederlandse oorlogsbodems werd gestolen, soms wel op de meest onmogelijke plekken en plaatsen.

De geschiedenis van de 'loden verrader' gaat terug tot 1778, toen tijdens een zeeslag tegen Franse vlooteenheden, het Nederlandse fregat 'Alphen' op 15 september in de haven van Curaçao in de lucht vloog en verging. Daarbij kwamen 227 bemanningsleden om. Van het schip werd later het zware houten scheggebeeld (boegbeeld) uit het water opgepikt. De toenmalige havenmeester nam dit beeld mee naar huis en plaatste het als versiering in zijn tuin. Begin twintigste eeuw kocht de familie Maduro deze woning en kwam daarmee in het bezit van de unieke tuinversiering.

Intussen was reeds de traditie van de ontvoering van het scheggebeeld door officieren van de Koninklijke Marine gegroeid, omdat ze vonden dat het beeld niet aan de wal maar op een schip thuishoorde. Steeds weer dook de 'Loden
verrader', zoals het beeld werd genoemd, in de loop der jaren aan boord van een thuisvarend marineschip in Nederland op, waar het door de Jantjes van een nieuwe laag verf werd voorzien om per volgende gelegenheid naar Curaçao terug te gaan. Om de ontvoering niet al te makkelijk te maken werd het beeld na terugkomst steeds op een geheime plaats opgeborgen.


HR.MS. GELDERLAND Een van de bekendste verhalen over de ontvoering van de 'Loden verrader' dateert uit februari 1938, toen Hr. Ms. Gelderland uit Curaçao vertrok voor de terugreis naar Holland. Eenmaal in internationale wateren heeft de commandant van Hr. Ms. Gelderland een telegram gezonden met de volgende inhoud: 'Deel mede aan de firma Maduro en door middel pers aan de bevolking van Curaçao dat loden verrader op onnaspeurlijke wijze aan boord is gekomen stop. Bedoeling verrader zal reis naar Holland meemaken- stop. Krijgt overhaal op 's Rijkswerf te Nieuwediep stop. Hoop met Hr. Ms. Gelderland in november van dit jaar de loden verrader weer terug te brengen- stop.' Op dinsdag 21 april 1938 voer Hr. Ms. Gelderland de haven van Nieuwediep binnen na teruggekeerd te zijn van een reis naar de West. In triomf werd het schip binnengehaald, en met muziek opgeluisterd door de Stafmuziek der Koninklijke Marine o.l.v. kapelmeester Louis H.F. Leistikow, want aan boord bevond zich immers de loden verrader. De traditie van het buitmaken van de loden verrader heeft na Hr. Ms. Gelderland nog vele volgelingen gehad. Zoals in 1947 Hr. Ms. van Kinsbergen, 1955 Hr. Ms. van Speijk, 1956 Hr. Ms. Willem van der Zaan en 1975 Hr. Ms. Utrecht. De commandant van dat laatste schip Hr. Ms. onderzeeboot jager Utrecht de kapitein ter zee J.P. van Dam kreeg in november 1975 in Willemstad (Curaçao) door de heren Mordai Maduro, Norman Chumaceiro en Al Deshotels de loden verrader aangeboden die in permanente bruikleen werd afgestaan aan het scheepvaartmuseum te Amsterdam. Op zijn beurt overhandigde kapitein ter zee J.P. van Dam van de onderzeebootjager Utrecht op zondag 1 februari 1976 het scheggebeeld de loden verrader aan de voorzitter van de Verenigde Nederlands Historisch Scheepvaartcentrum, jhr. H. de Jonge van Ellemeet. In het Nederlands Historisch Museum hangt de loden verrader enige tijd aan een wand. En na verloop van tijd verdwijnt ze in de opslag ver weggestopt in een van de kelders van het Scheepvaart Museum in Amsterdam.

Echter, in 1998 keert de loden verrader terug naar haar thuishaven, alwaar het in langdurige bruikleen wordt gegeven aan het Maritiem Museum op Curaçao. Het museum bedenkt ter ere van hun opening een "practical joke" om de aandacht op dit feit te vestigen en zet een "ontvoering" van het scheggebeeld in scene om de publiciteit te halen. In 2003 lukt het de bemanning van Hr. Ms. Bloys van Treslong om na jaren de loden verrader weer naar Nederland te vervoeren in 2004 slaagt de bemanning van Hr. Ms. Willem van der Zaan er ook weer in. Of de Koninklijke Marine tegenwoordig de loden verrader nog wel eens ontvoert, is niet bekend.

Door Cees Rondèl